DENİZ İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHEDİLMESİNİN SONUÇLARI

DENİZ İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHEDİLMESİNİN SONUÇLARI:

KIDEM TAZMİNATI

Kıdem tazminatı kanunda belirtilen asgari bir yıllık çalışma süresini dolduran işçiye veya ölümü halinde mirasçılarına işveren tarafından ödenen paradır.

Kıdem tazminatı sadece kanunda öngörülen hallerde en az 1 yıl hizmet süresi olan işçilere kıdemleri oranında verilir. İş sözleşmesinin sona erdiği her durumda işçi olan gemiadamı kıdem hak kazanamaz. İşçiye kıdem tazminatı alacağı, işçinin işverenden aldığı son ücrete göre belirlenir.

Deniz İş Kanununda öngörülen şartlara sahip olması halinde gemiadamı şu durumlarda kıdeme hak kazanacaktır:

  1. Deniz İş kanunu kapsamına giren bir gemide iş sözleşmesi ile çalışıyor olmak:

Deniz İş Kanunu denizlerde, göl ve akarsularda Türk bayrağını taşıyan ve 100 ve daha üstü grostonilatoluk gemilerde bir iş sözleşmesi ile çalışan gemi adamları ve işverenleri hakkında uygulanır.

  1. Asgari kıdem şartı:

İş sözleşmesi sona erdiği tarihte gemiadamının en az 1 yıllık kıdeme sahip olması gerekir. Sözleşmenin belirli ya da belirsiz süreli olmasının bir önemi yoktur.

  1. İş Sözleşmesinin Deniz İş Kanunu’nun 20. maddesinde yazan hallerden biri ile sona ermiş olması:

Bu haller; fesih, ölüm ve infisah halleridir.

Fesih Halleri

  1. “Bu Kanuna tabi gemi adamlarının hizmet akitlerinin: İşveren tarafından bu Kanunun 14 üncü maddesinin 1 inci bendinde gösterilen sebepler dışında feshedilmesi.”
  • İş sözleşmesinin gemi adamınca derhal, haklı nedenlerle feshetmesi durumunda işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz. Haklı nedenle fesih dışında işverenin yaptığı haksız, usulsüz fesih, sendikal sebeplerle gemiadamının iş sözleşmesinin feshi hallerinde gemiadamı kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
  1. “Gemi adamı tarafından bu Kanunun 14 üncü maddesinin II nci ve III üncü bentleri uyarınca,”
  • Gemi adamı tarafından;
  1. a) Ücretin kanun hükümleri veya hizmet akti gereğince ödenmemesi,
  2. b) İşveren veya işveren vekilinin gemi adamına karşı, kanuna, hizmet akitlerine veya sair iş şartlarına aykırı hareket etmesi,
  3. c) İşveren veya işveren vekilinin gemi adamına karşı denizcilik kural ve teamüllerine veya ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi durumlarında iş sözleşmesi haklı nedenlerle feshedilirse kıdem tazminatı hakkı doğar.
  • İşveren, işveren vekili veya gemi adamı tarafından:
  1. a) Geminin herhangi bir sebeple 30 günden fazla bir süre seferden kaldırılması,
  2. b) Gemi adamının herhangi bir sebeple sürekli olarak gemide çalışmasına engel bir hastalığa veya sakatlığa uğraması durumlarında hem işveren hem de gemiadamı kıdem tazminatına hak kazanır.

III.   İş sözleşmesinin muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla feshedilmesi durumunda kıdem tazminatı hakkı doğar.

  1. Sözleşmenin gemi adamı tarafından bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı, yahut toptan ödeme almak amacıyla feshedilmesi halinde kıdem tazminatı hakkı doğar.

 

Ölüm Hali

Gemi adamının ölümü ile sözleşmenin sona ermesi halinde kıdem tazminatı gemi adamının yasal mirasçılarına ödenir.

İnfisah Hali

Geminin kayba uğraması, terk edilmesi veya harp ganimeti ilan edilmesi veyahut Türk Bayrağından ayrılması hallerinde kendiliğinden sözleşmesi bozulan(infisah) gemi adamı kıdem tazminatı hakkına sahip olur.

 

KIDEM SÜRESİNDE DİKKATE ALINACAK HUSUSLAR

Kıdem süresi hesaplanırken öncelikle ilk bakılması gereken husus işçi gemiadamının işe başladığı tarihtir. Kanunda her ne kadar belirtilmese de işe başlangıç tarihini işçinin fiilen işe başladığı tarih şeklinde yorumlamak gerekir. Deniz İş Sözleşmesinin sona erdiği tarih de kıdem süresinin sonu olacaktır. Sözleşmenin sona erdiği tarih derhal fesihte feshin bildirildiği tarih, önelli fesihlerde bildirim süresinin bittiği tarih, ölüm halinde ölüm tarihi kıdem süresinin bittiği gün demektir.

Kıdem tazminatına esas olacak kıdem süresini tespitinde sadece işçinin işini yaptığı gemideki çalışması dikkate alınmaz. Buna ilaveten aynı işverenin diğer gemilerinde veya başka hizmetlerinde de gemiadamının çalışması söz konusu ise bu süreler de gemiadamının kıdem süresine eklenecektir.  Deniz İş Kanunu’nun 20. Maddesinin 2. Fıkrasında;

“Gemi adamlarının kıdemleri hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik gemilerinde ve hizmetinde çalıştıkları süreler gözönüne alınarak hesaplanır.”     denmekte olup gemi işyeri olmayan ve deniz taşıma işi sayılmayan hizmetlerde geçen sürelerin dahi birleştirilebileceği öngörülmüştür. Birleştirilecek bu dönemler farklı kanuna tabi ise kıdem hesabı tabi olunan bu kanuna göre hesaplandıktan sonra asıl kıdem süresine eklenecektir.

Geminin devredilmesi, herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli söz konusu olduğunda  gemiadamının kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet sözleşmeleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanacaktır.

12/7/1975  tarihinden itibaren geminin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren de sorumludur. Ancak işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları gemiadamını çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki gemiadamının aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır.

12/7/1975 tarihinden önce işyeri devrolmuş veya herhangi bir suretle el değiştirmiş ise devir mukavelesinde aksine bir hüküm yoksa işlemiş kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumlu olacaktır.

Kısaca; geminin devri ile devirden önceki işverende geçen hizmet süresi ile gemiyi devralan işverende geçen çalışma süreleri birleştirilerek kıdem süresi hesaplanacaktır. Geminin devri tek başına iş sözleşmesinin feshini gerektirmez. Ancak gemi devirden sonra Türk Bayrağını taşıma hakkını kaybederse sözleşme kendiliğinden sona erecektir.

Gemi adamının hak ettiği kıdem tazminatının ödenmemesi halinde işveren veya vekili hakkında idari para cezası verilir.

 

KIDEM TAZMİNATININ HESAPLANMASI VE TAVAN MİKTARI

  • Gemi adamının işe fiilen başladığı tarihten itibaren iş sözleşmesinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence gemi adamına 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Grev ve lokavtta geçen süreler kıdem süresine eklenemeyecektir.
  • Kıdem tazminatı ile ilgili 30 günlük süre bireysel hizmet sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile gemiadamı lehine artırılabilir.
  • Ancak gemiadamının işverenden alacağı kıdem tazminatının bir üst sınırı vardır. Gemiadamının aylık ücreti çok yüksek olsa da toplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. (Kıdem Tazminatı Tavanı)
  • Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden yapılır. Sefer, parça başına akord, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hallerde son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabına esas tutulur. Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde tazminata esas ücret, gemi adamının işten ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.
  • Kıdem tazminatının hesaplanırken gemiadamının aylık asıl ücreti dışında ücret ekleri, sosyal yardımlar gibi işçiye yapılan ek ödemeler de hesaba dahil edilecektir.
  • Kıdem tazminatı alacağı için özel bir faiz türü kanunda öngörülmediğinden yasal faiz uygulanacaktır. Kanunda açık bir hüküm olmamakla beraber kıdem tazminatı alacağına uygulanacak yasal faizin fesih tarihinden itibaren uygulanması gerekir.
  • Kıdem tazminatı için Deniz İş Kanunu’nda zamanaşımı süresi öngörülmemiştir.
  • Türk Borçlar Kanunu uygulaması yönünden 10 yıllık genel zamanaşımına tabidir

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir